Vergi Sözlüğü

İşletmelerin kullandığı, zamanla yıpranan ve değer kaybeden maddi duran varlıkların maliyetinin, faydalı ömürleri boyunca gider olarak kaydedilerek vergi matrahından düşülmesini sağlayan muhasebe işlemidir.

Belirli bir haddi aşan mal ve hizmet alım ve satımlarını aylık olarak Gelir İdaresi Başkanlığı'na (GİB) bildirmekle yükümlü olan mükelleflerin sunduğu bilgi formlarıdır.

Beyanname, gerçek veya tüzel kişilerin, ilgili vergi kanunlarına göre elde ettikleri gelir, kâr veya gerçekleştirdikleri işlemler üzerinden devlete ödemekle yükümlü oldukları vergiyi beyan etmek amacıyla sundukları resmi belgedir.

Brüt ücret, işverenin işçiye yaptığı tüm ödemelerin (maaş, prim, ikramiye vb.) toplamından oluşan, yasal kesintiler (vergi ve sigorta) yapılmadan önceki halidir. İşçi, net ücretini brüt ücretten yapılan kesintiler sonrası alır.

Cari hesap, iki taraf arasındaki sürekli ticari ilişkiden doğan alacak ve borçların ayrı ayrı kaydedilmeyip, belirli dönemlerde karşılıklı olarak denkleştirilerek net bir bakiyenin tespit edildiği bir muhasebe ve hukuki anlaşma yöntemidir.

Damga Vergisi, hukuki geçerliliğe sahip 'kağıtlardan' (sözleşmeler, makbuzlar, senetler, beyannameler vb.) alınan, işlemi veya belgenin parasal değerini vergilendiren bir işlem vergisidir.

Gerçek kişilerin sahip olduğu mal ve hakların, belirlenen süreler içinde elden çıkarılmasından elde edilen kazancın, Gelir Vergisi Kanunu'na göre vergilendirilen gelir türüdür.

e-Arşiv Fatura, kağıt faturanın elektronik ortamda düzenlenerek, gönderilerek ve yasal olarak saklanarak Gelir İdaresi Başkanlığı'na (GİB) raporlanmasını sağlayan dijital bir fatura çözümüdür.

e-Defter, Vergi Usul Kanunu uyarınca tutulması zorunlu olan Yevmiye Defteri ve Defter-i Kebir'in elektronik ortamda hazırlanması, kaydedilmesi, onaylanması ve saklanmasını sağlayan, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen standartlara uygun bir dijital uygulamadır.

e-Fatura, Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlenen faturanın elektronik ortamda, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) belirlediği teknik standartlara uygun olarak düzenlenmesi, yasal olarak geçerli ve güvenli bir şekilde iletilmesi ve dijital olarak saklanması sürecidir.

Elektronik Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM), serbest meslek erbabının mesleki faaliyetlerine ilişkin tahsilatları için düzenlemekle yükümlü olduğu makbuzun, Vergi Usul Kanunu ve ilgili tebliğlere uygun olarak dijital ortamda oluşturulan, elektronik imzayla onaylanan ve iletilen yasal belgesidir. Kağıt serbest meslek makbuzu ile aynı hukuki geçerliliğe sahip olup, işlem süreçlerinde etkinlik, maliyet avantajı ve güvenilirlik sunar.

Emsal kira bedeli, bir gayrimenkulün bedelsiz veya düşük bedelle kullandırılması halinde, vergi mevzuatına göre emsallerine göre belirlenen ve vergilendirmeye esas alınan kira tutarıdır.

Küçük çaplı ticari ve sınai faaliyetlerle uğraşan belirli kişilerin, belirli şartları sağlamaları halinde gelir vergisinden muaf tutulması ve defter tutma yükümlülüğünden kurtulmasını sağlayan bir vergi kolaylığıdır. Bu muafiyet, ekonomik yaşamın tabanındaki küçük üretici ve hizmet sunucuları desteklemeyi amaçlar.

Fatura, satılan bir malın veya sunulan bir hizmetin bedelini gösteren, satıcı tarafından alıcıya düzenlenen, ticari ve yasal geçerliliği olan bir belgedir. Vergi Usul Kanunu'na göre düzenlenmesi zorunludur ve ticari işlemlerin vergilendirilmesi ile muhasebeleştirilmesinin temel dayanağını oluşturur.

Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ), gerçek kişilerin sahip oldukları gayrimenkullerden elde ettikleri kira geliri gibi kazançları ifade eden, Gelir Vergisi Kanunu kapsamında vergilendirilen bir gelir türüdür.

Gecikme Faizi teriminin açıklaması.

Vergi, resim, harç ve diğer amme alacaklarının yasal süresi içinde ödenmemesi durumunda, gecikilen her ay ve kesri için tahsil edilen kanuni faiz niteliğindeki ek ücrettir.

Mükelleflerin cari vergilendirme dönemine ait gelir ve kurumlar vergisine mahsuben, üçer aylık dönemler itibarıyla hesaplayıp peşin olarak ödedikleri vergidir.

Gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri her türlü kazanç ve iratların toplanmasıyla oluşan safi geliri üzerinden alınan, artan oranlı bir vergidir.

Genç Girişimci Desteği, ilk defa iş kuran gençlere yönelik devletin sunduğu gelir vergisi istisnası ve Bağ-Kur prim desteğini kapsayan, girişimciliği teşvik eden önemli bir uygulamadır.

Genç Girişimci Desteği, belirli şartları taşıyan genç girişimcilerin kazançlarının belirli bir kısmının gelir vergisinden istisna edilmesi ve Bağ-Kur primlerinin devlet tarafından karşılanması şeklinde sunulan kapsamlı bir teşviktir. Bu destek, yeni iş kurmalarını teşvik ederek genç istihdamına ve ekonomik büyümeye katkı sağlamayı amaçlar.

Gider pusulası, vergi mükellefi olmayan veya esnaf muaflığından yararlanan kişilerden mal veya hizmet alımlarında, vergi mükellefi işletmeler tarafından düzenlenen, ticari bir belge ve tevsik aracıdır.

İhbar tazminatı, belirli süreli olmayan iş sözleşmelerinin, fesih bildirim sürelerine uyulmadan haksız yere sona erdirilmesi durumunda, mağdur tarafa ödenen yasal bir güvencedir. Hem işçi hem de işveren, bu sürelere uymadığında tazminat ödeme yükümlülüğü altına girebilir.

İhracat İstisnası, Türkiye'den yurt dışına yapılan mal ve hizmet teslimlerinin Katma Değer Vergisi (KDV) yükünden arındırılarak, uluslararası rekabette Türk ürün ve hizmetlerinin fiyat avantajı sağlamasını amaçlayan bir vergi teşvikidir.

Kar dağıtımı, şirketlerin bir hesap dönemi sonunda elde ettikleri net kârın, yasal yükümlülükler ve yedek akçeler ayrıldıktan sonra ortaklarına veya hissedarlarına paylaştırılması işlemidir.

KDV, mal ve hizmet teslimlerinde, her aşamada yaratılan katma değer üzerinden alınan, nihai tüketicinin yüklendiği dolaylı bir tüketim vergisidir. Devlete beyan ve ödemesi mükellefler tarafından yapılır.

Katma Değer Vergisi (KDV) İadesi, işletmelerin faaliyetleri sonucunda yüklendikleri KDV'nin, çeşitli yasal koşullar altında vergi dairesinden geri alınması veya diğer vergi borçlarına mahsup edilmesi işlemidir.

Kıdem tazminatı, bir işçinin işyerinde belirli bir süre çalıştıktan sonra, yasada belirtilen hallerden biriyle iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda işverenden aldığı, çalışılan her yıl için belirli bir ücret karşılığı ödenen tazminattır.

Kira Gelir Vergisi, gerçek kişilerin elde ettiği konut veya işyeri kira gelirleri üzerinden alınan bir vergidir. Gelir Vergisi Kanunu kapsamında, gayrimenkul sermaye iradı (GMSİ) olarak beyan edilerek ödenir.

KOSGEB Destekleri, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından, KOBİ'lerin rekabet gücünü artırmak, yenilikçiliği teşvik etmek ve ülke ekonomisine katkı sağlamak amacıyla sunulan hibe, kredi ve danışmanlık programlarıdır.

Kurumlar Vergisi, anonim, limited şirketler ve kooperatifler gibi kurumların bir hesap dönemi içinde elde ettikleri saf kurum kazançları üzerinden alınan, devletin temel vergi gelirlerinden biridir.

Kümülatif vergi matrahı, bir takvim yılı içerisinde elde edilen ve vergiye tabi olan tüm gelirlerin, ilgili dönemler itibarıyla toplanarak ulaşılan toplam tutarı ifade eder. Bu toplam, özellikle Gelir Vergisi mükelleflerinin hangi vergi dilimine gireceğini ve ödeyeceği vergi oranını belirlemede kritik rol oynar.

Kişilerin mevduat faizleri, kâr payları (temettü), repo gelirleri gibi menkul kıymet ve sermaye yatırımlarından elde ettikleri kazançlar olup, Gelir Vergisi Kanunu'na göre vergilendirilen gelir türüdür.

Muhtasar Beyanname, işverenlerin veya tevkifat yapmakla yükümlü diğer mükelleflerin, çalışanlarına ödedikleri ücretlerden ve belirli kira, serbest meslek gibi ödemelerden kestikleri vergileri (stopaj) ve Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK) primlerini beyan edip ödedikleri resmi bir formdur. Günümüzde bu beyanname, 'Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi' (MPHB) adıyla tek bir beyanname altında birleştirilmiştir.

Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MUH-SGK), işverenlerin çalışanlarına yaptıkları ücret ödemeleri üzerinden kestikleri gelir vergisi (stopaj) ile sigorta primlerini ve kendi adına ödemesi gereken sigorta primlerini tek bir beyanname ile beyan edip tahakkuk ettirdiği elektronik bir beyanname türüdür.

Müteselsil Sorumluluk teriminin açıklaması.

Net ücret, bir çalışanın brüt maaşından yasal kesintiler (SGK primleri, gelir vergisi, damga vergisi gibi) düşüldükten sonra eline geçen, banka hesabına yatan veya nakit olarak ödenen nihai tutarı ifade eder.

Özelge, mükelleflerin vergi durumları ve vergi uygulamaları hakkında tereddüt ettikleri konulara ilişkin olarak, vergi idaresinden yazılı ve bağlayıcı görüş almalarını sağlayan resmi bir düzenlemedir.

Vergi Dairesi'nin, mükellefin beyan etmediği veya eksik beyan ettiği vergiyi, yasal sınırlar içinde kendiliğinden veya vergi incelemesi sonucunda belirleyerek tahakkuk ettirmesi işlemidir. Esas olarak vergi matrahının idarece belirlenmesidir.

Kişisel bilgi, beceri ve deneyime dayalı olarak, bir işverene bağlı olmaksızın, kendi adına ve hesabına yapılan ticari olmayan mesleki faaliyetlerden elde edilen gelirdir.

Serbest meslek erbabının (avukat, doktor, mali müşavir, mühendis, yazar vb.) mesleki faaliyetleri karşılığında tahsil ettiği ücreti belgelendiren, fatura yerine geçen resmi bir belgedir.

Sermaye artırımı, bir şirketin esas sermayesini yükselterek özkaynak yapısını güçlendirmesi, yeni yatırım finansmanı sağlaması veya bilançosunu iyileştirmesi işlemidir.

Ticari malların bir yerden başka bir yere taşınması sırasında, malın kime ait olduğunu, miktarını ve içeriğini gösteren, Vergi Usul Kanunu'na göre düzenlenmesi zorunlu olan belgedir. Günümüzde e-İrsaliye ile dijitalleşen bu belge, mal hareketlerini kayıt altına alarak vergi kontrolünü sağlar.

SGK Primi, çalışanların sosyal güvenlik haklarını (emeklilik, sağlık, işsizlik vb.) güvence altına almak amacıyla devlet tarafından toplanan ve yasal bir zorunluluk olan düzenli ödemelerdir. Hem işçi hem de işveren paylarını içerir.

Sosyal medya platformları ve mobil uygulamalar üzerinden elde edilen belirli gelirlerin, Gelir Vergisi Kanunu'nda (GVK) belirtilen şartlar dahilinde gelir vergisinden istisna tutulmasıdır. Bu istisna, dijital içerik üreticilerini ve mobil uygulama geliştiricilerini desteklemeyi amaçlar.

Stopaj (Tevkifat), bir gelirin daha sahibine ulaşmadan, kanunda belirtilen oranlarda ve kaynağında vergilendirilerek, ödemeyi yapan kişi veya kurum tarafından kesilip devlete ödenmesi işlemidir.

Stopaj oranları, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunları kapsamında belirlenen, belirli ödemeler üzerinden verginin kaynağında kesilmesini sağlayan ve devlete ödenen kesinti yüzdeleridir.

Şirket tasfiyesi, bir şirketin ticari faaliyetlerini sonlandırarak, tüm varlıklarını paraya çevirmesi, borçlarını ödemesi ve kalan net varlığı ortaklarına yasal prosedürlere uygun şekilde dağıtarak hukuki varlığına son verilmesi sürecidir. Bu süreç, 2026 güncel mevzuatına göre vergi ve hukuki yükümlülüklerin titizlikle yerine getirilmesini gerektirir.

Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde (Teknoparklar) faaliyet gösteren Ar-Ge, yazılım ve tasarım firmaları ile bu firmalarda çalışan personele sağlanan gelir, kurumlar ve bazı KDV avantajları içeren önemli bir vergi teşvikidir.

Ticari kazanç, her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden elde edilen karı ifade eder ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre vergilendirilen, işletmelerin gelirleri ile giderleri arasındaki olumlu farktır.

Veraset ve İntikal Vergisi, vefat eden bir kişinin mal varlığının mirasçılarına geçişi veya herhangi bir bedel ödenmeksizin bir kişiden diğerine mal veya hakkın intikal etmesi durumunda devlet tarafından alınan bir vergidir.

Vergi İndirimi teriminin açıklaması.

Vergi levhası, mükelleflerin ticari faaliyetlerine ilişkin temel vergi bilgilerini ve önceki yıla ait vergi matrahlarını gösteren, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından onaylanmış resmi bir belgedir.

Vergi mahkemeleri, mükellefler ile vergi idaresi arasında ortaya çıkan vergi ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları çözümlemekle görevli, idari yargı sistemimizin özel mahkemeleridir.

Vergi muafiyeti, kanunen belirlenen şartları taşıyan kişi veya kurumların, vergi doğuran bir olay gerçekleşse dahi belirli bir vergiyi ödeme yükümlülüğünden tamamen veya kısmen kurtarılmasıdır.

Vergi Mükellefiyeti, bir gerçek veya tüzel kişinin vergi kanunlarına göre vergi borcunun doğduğu ve bu borcu ödemekle yükümlü olduğu hukuki durumu ifade eder. Bu durum, kişinin vergi dairesine kayıtlı olmasını ve vergi beyannamelerini düzenli olarak vermesini gerektirir.

Vergi takvimi, mükelleflerin beyanname verme ve vergi ödeme yükümlülüklerinin yasal son tarihlerini gösteren, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan resmi bir zaman çizelgesidir. Bu takvim, vergi uyumunu sağlamak ve cezai durumlardan kaçınmak için hayati öneme sahiptir.

Vergi ziyaı, mükelleflerin vergi ödevlerini zamanında veya eksiksiz yerine getirmemesi nedeniyle verginin eksik tahakkuk ettirilmesi veya hiç tahakkuk ettirilememesi halidir.

Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi teriminin açıklaması.

Yurt dışındaki mukim kişi veya kurumlara Türkiye'den verilen belirli hizmetlerden elde edilen kazançların, belirli oranlarda gelir ve kurumlar vergisi matrahından indirilebilmesini sağlayan önemli bir teşviktir.