İşletmelerin kullandığı, zamanla yıpranan ve değer kaybeden maddi duran varlıkların maliyetinin, faydalı ömürleri boyunca gider olarak kaydedilerek vergi matrahından düşülmesini sağlayan muhasebe işlemidir.
Amortisman Nedir?
Amortisman, işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmek için edindikleri; binalar, makineler, taşıtlar, bilgisayarlar gibi maddi duran varlıkların, kullanıldıkça eskimesi, yıpranması veya teknolojik gelişmeler karşısında değer kaybetmesi durumunda, bu değer kaybının her yıl belirli oranlarda işletme gideri olarak muhasebeleştirilmesidir. Muhasebe prensipleri gereği gelir ve giderlerin eşleştirilmesi amacıyla uygulanan amortisman, aslında nakit çıkışı gerektirmeyen bir gider türüdür. Amortisman sayesinde, varlığın maliyeti tek seferde değil, ekonomik ömrüne yayılarak gider yazılır ve bu durum işletmenin vergi yükünü azaltır.Yasal Dayanağı ve Kanun Maddesi
Türkiye'de amortisman uygulaması, temel olarak Vergi Usul Kanunu (VUK)'nun 313 ila 321. maddelerinde düzenlenmiştir. En önemli maddeler şunlardır:* VUK Madde 313 (Amortismana Tabi İktisadi Kıymetler): İşletmede bir yıldan fazla kullanılan, değeri Maliye Bakanlığı'nca belirlenen ve her yıl güncellenen haddin üzerinde olan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz maddi ve gayri maddi duran varlıklar amortismana tabidir. Bu had, 2024 yılı için 69.000 TL olarak belirlenmiş olup, 2026 yılı için yeniden değerleme oranları ile güncellenmiş ve muhtemelen 100.000 TL'nin üzerinde bir tutar olacaktır. Bu haddin altındaki iktisadi kıymetler doğrudan gider yazılabilir. * VUK Madde 315 (Normal Amortisman): Amortisman ayırmada temel yöntem olan eşit oranlı (normal) amortismanı düzenler. İktisadi kıymetin maliyet bedeli, Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen faydalı ömrüne bölünerek veya faydalı ömür oranının yüzdesiyle çarpılarak yıllık amortisman tutarı bulunur. * VUK Madde 318 (Azalan Bakiyeler Yöntemi): Hızlandırılmış amortisman olarak da bilinen bu yöntemde, ilk yıllarda daha yüksek amortisman ayrılmasına olanak tanır. Normal amortisman oranının iki katı uygulanır, ancak bu oran %50'yi geçemez. * VUK Madde 320 (Amortisman Uygulamasına Başlama): Amortisman, iktisadi kıymetin aktife girdiği (işletme envanterine dahil olduğu ve kullanıma hazır hale geldiği) hesap döneminden itibaren başlar. Amortisman oranları ve faydalı ömürleri, Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Amortisman Listeleri (Genel Tebliğler) ile belirlenir ve bu listelere uyulması zorunludur.
Amortisman Nasıl Hesaplanır?
Amortisman hesaplamasında en yaygın iki yöntem bulunur:1. Normal Amortisman Yöntemi (Eşit Oranlı Amortisman)
İktisadi kıymetin maliyet bedeli, faydalı ömrü boyunca her yıl eşit miktarda gider yazılır. En basit ve sık kullanılan yöntemdir. Formül: `Yıllık Amortisman Tutarı = İktisadi Kıymetin Maliyet Bedeli / Faydalı Ömrü (Yıl)` veya `Yıllık Amortisman Tutarı = İktisadi Kıymetin Maliyet Bedeli x Amortisman Oranı (%)` Örnek: Maliyet bedeli 500.000 TL olan ve faydalı ömrü 5 yıl olan bir makine için yıllık amortisman: 500.000 TL / 5 yıl = 100.000 TL (Amortisman oranı %20).2. Azalan Bakiyeler Yöntemi (Hızlandırılmış Amortisman)
Bu yöntemde, amortisman tutarı ilk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda ise daha düşüktür. İşletmelerin ilk yıllarda daha fazla vergi avantajı elde etmesini sağlar. Normal amortisman oranının iki katı uygulanır, ancak bu oran hiçbir zaman %50'yi geçemez. Her yıl, kalan net defter değeri üzerinden amortisman hesaplanır ve son yıl kalan tutarın tamamı amorti edilir. Formül: `Yıllık Amortisman Tutarı = Kalan Net Defter Değeri x (Normal Amortisman Oranı x 2)` Örnek: Maliyet bedeli 500.000 TL ve faydalı ömrü 5 yıl olan makine için (Normal oran %20, Azalan bakiyeler oranı %40): * 1. Yıl: 500.000 TL x %40 = 200.000 TL. Kalan net değer: 300.000 TL. * 2. Yıl: 300.000 TL x %40 = 120.000 TL. Kalan net değer: 180.000 TL. * 3. Yıl: 180.000 TL x %40 = 72.000 TL. Kalan net değer: 108.000 TL. * 4. Yıl: 108.000 TL x %40 = 43.200 TL. Kalan net değer: 64.800 TL. * 5. Yıl: Kalan 64.800 TL'nin tamamı amorti edilir.İstisnai Durumlar: Fevkalade Amortisman (VUK Madde 317)
Yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler veya teknolojik gelişmelerle iktisadi kıymetin tamamen veya kısmen kullanılamaz hale gelmesi durumunda, mükelleflerin müracaatı üzerine Maliye Bakanlığı tarafından fevkalade (olağanüstü) amortisman oranları belirlenebilir. Bu, varlığın kalan değerinin daha kısa sürede gider yazılmasına imkan tanır.Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Hususlar
Amortisman uygulaması, işletmeler için vergi planlamasında kritik bir rol oynar. Ancak doğru uygulanmadığında ciddi vergi cezalarına yol açabilir:* Hadlerin Takibi: VUK Madde 313'te belirtilen amortismana tabi olma haddi her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Bu haddin altındaki alımlar direkt gider yazılırken, üzerindeki alımlar amortisman yoluyla giderleştirilmelidir. 2026 yılı için bu haddin güncel takibi önemlidir. * Faydalı Ömür ve Oranlara Uyum: Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan amortisman listelerine (VUK Genel Tebliğleri) titizlikle uyulmalıdır. Farklı oranlar veya süreler kullanılması vergi incelemesinde tenkit konusu olabilir. * Yöntem Değişikliği: Bir iktisadi kıymet için amortisman yöntemi seçildikten sonra (normal veya azalan bakiyeler), o iktisadi kıymetin faydalı ömrü boyunca bu yöntem değiştirilemez. * Amortisman Ayırma Hakkının Kaybı: Eğer bir hesap döneminde amortisman ayrılması gereken bir iktisadi kıymet için amortisman ayrılmazsa, o yıla ait amortisman hakkı kaybedilir ve sonraki yıllara devredilemez. * Yeniden Değerleme ve Enflasyon Muhasebesi: Enflasyonist ortamlarda işletmelerin aktifindeki iktisadi kıymetlerin değerini gerçeğe uygun hale getirmek ve amortisman yoluyla daha yüksek gider kaydederek vergi avantajı sağlamak amacıyla yeniden değerleme (veya enflasyon düzeltmesi) yapılabilir. Bu, amortisman matrahını artırarak daha fazla gider yazılmasını ve dolayısıyla daha az vergi ödenmesini sağlar. 2026 mevzuatında da bu tür düzenlemelerin takibi önem arz edecektir. * Kayıt Düzeni: Amortisman kayıtlarının düzenli ve doğru bir şekilde tutulması, denetimlerde sorun yaşanmaması ve işletmenin finansal tablolarının gerçek durumu yansıtması açısından hayati öneme sahiptir. Yanlış veya eksik kayıtlar cezai müeyyidelerle sonuçlanabilir.
Pratik Örnek & Senaryo
Limited şirket sahibi Ali Bey, 2026 yılının Ocak ayında üretim kapasitesini artırmak amacıyla şirketi için 800.000 TL (KDV hariç) değerinde yeni bir CNC makinesi satın almıştır. Makinenin Maliye Bakanlığı amortisman listelerine göre faydalı ömrü 5 yıl, amortisman oranı ise %20'dir. **Senaryo 1: Normal Amortisman Yöntemi Tercihi** Ali Bey, daha sade bir takip istediği için normal amortisman yöntemini tercih etmiştir. Bu durumda yıllık amortisman hesaplaması şöyle yapılır: * **Yıllık Amortisman Tutarı:** 800.000 TL / 5 yıl = **160.000 TL** Ali Bey'in şirketi, 2026 yılından başlayarak 5 yıl boyunca her yıl 160.000 TL'yi gider olarak kaydedebilir. Bu tutar, şirketin brüt karından düşülerek kurumlar vergisi matrahını azaltır ve şirketin daha az vergi ödemesini sağlar. **Senaryo 2: Azalan Bakiyeler Yöntemi Tercihi (Eğer Tercih Etseydi)** Ali Bey, eğer ilk yıllarda daha fazla vergi avantajı elde etmek isteseydi, azalan bakiyeler yöntemini seçebilirdi. Normal oran %20 olduğu için, bu yöntemde oran %40 (%20 x 2) olacaktır: * **2026 Yılı (1. Yıl):** 800.000 TL x %40 = **320.000 TL** amortisman gideri. Makinenin net defter değeri: 800.000 TL - 320.000 TL = 480.000 TL. * **2027 Yılı (2. Yıl):** 480.000 TL x %40 = **192.000 TL** amortisman gideri. Makinenin net defter değeri: 480.000 TL - 192.000 TL = 288.000 TL. * **2028 Yılı (3. Yıl):** 288.000 TL x %40 = **115.200 TL** amortisman gideri. Makinenin net defter değeri: 288.000 TL - 115.200 TL = 172.800 TL. * **2029 Yılı (4. Yıl):** 172.800 TL x %40 = **69.120 TL** amortisman gideri. Makinenin net defter değeri: 172.800 TL - 69.120 TL = 103.680 TL. * **2030 Yılı (5. Yıl):** Kalan net defter değeri olan **103.680 TL**'nin tamamı amortisman olarak ayrılır ve makinenin defter değeri sıfırlanır. Görüldüğü gibi, azalan bakiyeler yönteminde ilk yıllarda (2026 ve 2027) daha yüksek amortisman gideri yazılarak şirketin daha erken vergi avantajı sağlaması mümkün olmuştur.